Harca esas değer
Harç, davanın değeri üzerinden hesaplanır; dava dilekçesinde bu değer "harca esas değer" olarak gösterilir.
Tahliye davasında harca esas değer, yazılı sözleşme olsun ya da olmasın, bir yıllık kira bedelidir (492 sayılı Harçlar Kanunu m.17). Tahliyenin sebebi değeri değiştirmez; ihtiyaç, on yıllık uzama, kiranın ödenmemesi ya da tahliye taahhüdüne dayanan davada da bir yıllık kira esas alınır. Örneğin aylık kirası 20.000 TL olan bir konutun tahliyesinde harca esas değer 240.000 TL'dir.
Kira tespiti davasında harç, davada istenen aylık kira ile ödenen aylık kira arasındaki fark üzerinden alınır. Örneğin aylık 20.000 TL ödenen kiranın 35.000 TL olarak belirlenmesi istenirse harca esas değer 15.000 TL'dir. Dava sonunda karar ve ilam harcı, mahkemenin belirlediği aylık kira ile ödenmekte olan aylık kira arasındaki fark üzerinden hesaplanır; Yargıtay, aylık kiranın tespitinin istendiği davalarda bu esası kabul ediyor. Kira yıllık olarak belirlenmiş ve yıllık kiranın tespiti isteniyorsa harç yıllık kira farkı üzerinden alınır.
Peşin harç ve karar ve ilam harcı
Nispi karar ve ilam harcı, harca esas değerin binde 68,31'idir. Bunun dörtte biri dava açılırken peşin ödenir, kalanı karardan sonra alınır (492 sayılı Harçlar Kanunu m.28). Aylık kirası 20.000 TL olan konutun tahliyesinde harcın tamamı 16.394,40 TL, dava açılırken ödenecek peşin harç 4.098,60 TL'dir.
Nispi harç, tarifedeki maktu karar ve ilam harcından az olamaz; dava açılırken de peşin harç en az maktu harç tutarında alınır. Kira tespiti davalarının çoğunda aylık fark üzerinden hesaplanan harcın dörtte biri maktu harçtan az kaldığından peşin harç maktu tutardadır.
Dava kabul edilirse kalan harç davalıdan alınır; davacının ödediği harç ve yargılama giderleri de davalıya yükletilir. Dava reddedilirse maktu harç alınır ve peşin ödenen harcın fazlası istek üzerine iade edilir (492 sayılı Harçlar Kanunu m.31).
Dava açılırken ödenenler
Dava açılırken yalnız harç değil, dosyanın giderleri için avans da ödenir. Sulh hukuk mahkemesinde açılan bir kira davasında tevzi bürosunda alınan kalemler şunlardır:
- Başvurma harcı: mahkemeye göre belirlenen maktu harç.
- Peşin harç: nispi harcın dörtte biri; en az maktu harç tutarı.
- Vekaletname suret harcı: dava avukatla açılıyorsa.
- Gider avansı: taraf sayısının beş katı tebligat gideri ile öteki işler için tarifedeki sabit tutar.
- Vekalet pulu: dava avukatla açılıyorsa; harç değildir.
Maktu harçlar ve gider avansı her yıl yeniden belirlenir; hesaplayıcı yürürlükteki tarifeyi kullanır. Gider avansından harcanmayan kısım karar kesinleşince iade edilir. Keşif, bilirkişi ya da tanık gerekirse mahkeme bunlar için ayrıca avans ister.
Giderleri kim öder?
Davayı kaybeden taraf kural olarak harç, tebligat, tanık, bilirkişi ve keşif giderleri gibi yargılama giderlerini ve karşı taraf avukatla temsil edildiyse Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen vekalet ücretini öder. İki taraf da kısmen haklı çıkarsa mahkeme giderleri haklılık oranına göre paylaştırır (HMK m.323 ve m.326).
Vekalet ücreti, tahliye davasında bir yıllık kira bedeli, kira tespiti davasında farkın bir yıllık tutarı üzerinden Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre hesaplanır ve sulh hukuk mahkemesi için tarifedeki maktu ücretten az olamaz (Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi m.9). Karşı tarafa yüklenen vekalet ücreti avukata aittir; hesaplayıcının gösterdiği vekalet ücreti, avukatınıza ödeyeceğiniz ücret değildir.
Mahkeme istenenden düşük bir kira belirlerse dava kısmen kabul edilmiş olur ve yargılama giderleri tarafların haklılık oranına göre paylaştırılır; karşı taraf avukatla temsil ediliyorsa reddedilen kısım için onun lehine de vekalet ücretine hükmedilebilir (HMK m.323 ve m.326). Bu nedenle istenecek kira, emsal araştırmasına dayanılarak gerçekçi belirlenmelidir.
Kiracı dava sürerken kiralananı boşaltıp anahtarı teslim ederse tahliye istemi konusuz kalır. Mahkeme tahliye istemi hakkında esastan karar vermez; yargılama giderlerini ve vekalet ücretini davanın açıldığı tarihte hangi tarafın haklı olduğuna göre belirler (HMK m.331/1).
Kira uyuşmazlıklarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.18/B).
Bütçeden ödenen ve taraflarca karşılanan arabuluculuk ücreti, açılacak davada yargılama giderlerinden sayılır (m.18/A). Geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmayan taraf son tutanakta belirtilir. Bu taraf davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur ve lehine, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenen vekalet ücretinin yarısına hükmedilir (m.18/A). Ayrıntılar kira uyuşmazlıklarında arabuluculuk sayfasında.
Hesaplayıcının varsayımları
Hesaplayıcı tahliye davasının kabul edildiğini, kira tespiti davasında ise mahkemenin istenen kirayı belirlediğini varsayar; mahkemenin belirleyeceği kirayı ayrıca yazabilirsiniz. İstinaf ve temyiz harçları, icra takibiyle tahliyenin giderleri ve aynı davada istenen kira alacağının harcı hesaba girmez.
Kira tespiti kararı kesinleşene kadar birikecek fark ve kesinleşmeden sonraki icra takiplerinin giderleri kira tespit davasında tahmini kira farkı aracında, tahliye davasının hangi süre içinde açılacağı tahliye davası süre hesaplama aracında hesaplanır.
Dosyanızı birlikte değerlendirelim
Tahliye ve kira tespiti davalarında kiraya veren ve kiracı vekilliği yapıyoruz: arabuluculuk, dava dilekçesi, harç ve giderlerin hesabı, keşif ve bilirkişi incelemesinin takibi ve kararın icrası. Ön değerlendirme için kira sözleşmesi, kira ödemelerini gösteren belgeler ve varsa ihtarnameler yeterlidir.
